We moeten en kunnen beter

13 januari 2018

De farmagigant Pfizer trekt de stekker uit haar Alzheimer- en Parkinson- onderzoeksprogramma. Patiënten voelen zich aan hun lot overgelaten en wetenschappers zijn ontgoocheld of zelfs boos. Hoe moet het nu verder met de zoektocht naar medicatie? De oplossing moet van heel de samenleving komen, zeggen verschillende hersenonderzoekers van VIB, KU Leuven, UAntwerpen, UGent, ULB en imec.

Verder zonder Pfizer
Dat een reus als Pfizer de handdoek in de ring gooit is een enorme klap. Wereldwijd kampen miljoenen mensen met Alzheimer of Parkinson, en dat cijfer zal alleen maar toenemen. De boodschap die zij hiermee krijgen is ongemeen hard. In de praktijk betekent het terugtrekken van één van de grootste farmaceutische spelers een fameuze opdoffer voor het uittesten van beloftevolle medicatie in klinische studies.

In die studies richtten farmaceutische bedrijven als Pfizer, maar ook BioGen, Eli Lilly, Roche en Janssen Pharmaceutica, de afgelopen jaren volop hun pijlen op het zogenaamde amyloïde beta. Amyloïde beta klit samen tot de typische eiwitophopingen in de hersenen bij Alzheimer. Ondanks miljarden investeringen, bleven die pogingen zonder resultaat. Ook voor Parkinson, waar een ander eiwit (alpha synucleïne) zich ophoopt, is er nog geen medische doorbraak.

Het verschil tussen ziek en gezond
Daarom blijven hersenwetenschappers wereldwijd verder zoeken naar nieuwe pistes. We boekten al heel wat vooruitgang, maar tegelijkertijd zitten we nog met heel wat gaten in onze kennis. Grijpen we pas in wanneer het eigenlijk al te laat is? Is onze aanpak niet te simplistisch en moeten we juist op verschillende fronten tegelijk inwerken?

In de zoektocht naar antwoorden, moeten we niet alleen Alzheimer, Parkinson of andere hersenaandoeningen onderzoeken, maar ook inzetten op fundamenteel basisonderzoek om beter te begrijpen hoe onze gezonde hersenen functioneren.

Hoe verschilt de ene zenuwcel van de andere en hoe communiceren ze met elkaar? Hoe worden herinneringen opgeslagen in dat oneindig complexe netwerk? Hoe blijven onze hersenen ‘fit’, en wat doet slaap of veroudering met ons? Pas als we het verschil tussen ziek en gezond echt begrijpen kunnen we op de juiste manier vooruit.

Een topprioriteit
Willen we een topprioriteit maken van medicatie én preventie, dan moeten we ambitieus blijven inzetten op onderzoek op alle vlakken. En dus ook naar de specifieke processen die aan de basis liggen van ziekten zoals Alzheimer en Parkinson. Hierin boekten wij, en collega’s wereldwijd, de afgelopen jaren belangrijke successen. Via genetische analyse en het ontrafelen van biochemische mechanismen sporen we voortdurend nieuwe behandelingspistes op. Door te werken aan spitstechnologie (van Vlaamse bodem!) kunnen we ook in het onderzoek steeds een versnelling hoger schakelen. Denk maar aan nieuwe meetinstrumenten, microscopen met superresolutie, meer relevante ziektemodellen en nauwkeurigere analyses tot op het niveau van individuele cellen.

Het talent en de wil is er, maar we kunnen dit niet alleen. We hebben de farmaceutische industrie nodig om onze laboresultaten te vertalen naar experimentele medicijnen en te testen bij mensen. Die verantwoordelijkheid dragen we samen: basisonderzoek brengt nieuwe therapeutische pistes, daarvoor moet de overheid voldoende langdurige en stabiele financiering voorzien. Ook de industrie moet meer gestimuleerd worden om met deze resultaten aan de slag te gaan. VIB neemt hierrond een pro-actieve rol op door samenwerkingen op te zetten om therapeutische pistes verder concreet te maken en te ontwikkelen tot nieuwe geneesmiddelen. Zo heeft VIB samenwerkingsovereenkomsten in het kader van geneesmiddelen onderzoek voor de ziekte van Alzheimer met bedrijven als Janssen en Denali Therapeutics. Meer initiatieven zoals VIB Discovery Sciences, dat de kloof tussen onderzoeksresultaten en de ontwikkeling van medicatie overbrugt zijn hiervoor essentieel.

Door voldoende druk vanuit de samenleving kunnen we alle partners ertoe aanzetten om bij de les te blijven. Om een antwoord te bieden op het groeiende probleem van antibioticum-resistentie, waar industriële partners ook afhaakten, hebben overheden met success nieuwe mogelijkheden gecreëerd, bijvoorbeeld door het aanboren van nieuwe financieringskanalen en het uittekenen van een beter regulatorisch landschap.
De beslissing van Pfizer moeten we dan ook aangrijpen om als samenleving heel duidelijk te stellen dat niets doen onaanvaardbaar is. We moeten een kader scheppen waarin dit broodnodig medisch onderzoek niet alleen mogelijk blijft, maar net gestimuleerd wordt.

Een raket naar de maan sturen leek eeuwenlang totaal onmogelijk. AIDS was een doodvonnis. Kanker onbehandelbaar. Ooit spreken we ook over Alzheimer en Parkinson in de verleden tijd.
De uitdaging is enorm, maar het antwoord heel eenvoudig: opgeven is geen optie.

Ondertekend door
Prof. Patrik Verstreken
Directeur aan het VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek
Doet onderzoek naar de werking van neuronale communicatie, onder andere in de context van de ziekte van Parkinson en Alzheimer.

Prof. Christine Van Broeckhoven
Directeur aan het VIB-UAntwerpen Centrum voor Moleculaire Neurologie
Doen onderzoek naar nieuwe genetische factoren die bijdragen tot neurodegeneratieve hersenziekten zoals de ziekte van Alzheimer, Frontotemporale neurodegeneratie, Lewy Body dementie en de ziekte van Parkinson. 

Prof. Sebastian Haesler
Directeur van NERF, Neuro-Electronics Research Flanders (VIB - imec - KU Leuven)
NERF ontrafelt met behulp van innovatieve technologieën en interdisciplinair onderzoek het functioneren van het menselijk brein. Ze bestuderen onder meer de mechanismen van onthouden en vergeten.

Dr. Jo Bury en Johan Cardoen
Managing Directors VIB
VIB zet bewust zwaar in op hersenonderzoek via 3 onderzoekscentra met complementaire focus.

Dr. Jérôme Van Biervliet
Head Discovery Sciences VIB

Verbonden aan VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek: Ludo Van Den Bosch, Stein Aerts, Bart De Strooper (ook Directeur UK Dementia Research Institute), Joris de Wit, Adrian Liston, Joost Schymkowitz, Frederic Rousseau, Rose Goodchild, Pierre Vanderhaeghen (ook verbonden aan ULB)
Verbonden aan NERF: Vincent Bonin, Fabian Kloosterman, Aya Takeoka, Alan Urban, Karl Farrow
Verbonden aan VIB-UGent Centrum voor Inflammatieonderzoek: Roosmarijn Vandenbroucke, Geert van Loo
Verbonden aan UZ Gent: Tim Van Langenhove, Patrick Santens, Anne Sieben
Verbonden aan imec: Peter Peumans