VIB stelt jaarresultaten 2016 voor: een duidelijke creatie van meerwaarde voor de maatschappij

20 april 2017

Het basisonderzoek van VIB wordt geïnspireerd door de grote maatschappelijke uitdagingen en focust op twee primaire behoeften van de mens: gezond leven en duurzame voedselproductie. VIB-wetenschappers die ondergebracht zijn in thematische onderzoekscentra bestuderen de moleculaire mechanismen van de gezondheid en ziekte van de mens en de groei en ontwikkeling van planten. Als we deze mechanismen beter begrijpen, kunnen we betere diagnoses en behandelingen ontwikkelen. Uiteindelijk moet dit leiden tot het voorkomen van ziekten en betere oogsten en voedingsmiddelen.

Met het jaarverslag van 2016 stelt VIB zijn resultaten voor, zie hier. Hieronder staat een beperkte selectie van verwezenlijkingen uit het afgelopen jaar die een belangrijke impact zullen hebben op onze maatschappij.



Klaar voor de toekomst
Het volledige instituut werd geauditeerd en kreeg voor de vierde keer op rij een schitterend evaluatierapport. De toekomststrategie, ‘VIB beyond borders' zal VIB’s positie als toonaangevend levenswetenschappelijk instituut verder consolideren en de mondiale impact vergroten. Op basis van deze positieve evaluatie en het ambitieuze strategisch plan geeft de Vlaamse regering VIB haar volle steun, met een verhoging van onze financiering met 34% in de vijf volgende jaren.

Sterk leiderschap voor buitengewone resultaten
In het kader van de toekomststrategie van VIB werden de onderzoeksgroepen heringedeeld in thematische onderzoekscentra. Dit stimuleert een multidisciplinaire aanpakt en bevordert de kruisbestuiving en de interactie tussen de onderzoekers. Het zal een positieve weerslag hebben op de internationale en maatschappelijke impact van VIB.

De 8 thematische VIB-centra:

  • VIB-UGent Centrum voor Inflammatieonderzoek 
  • VIB-UGent Centrum voor Planten Systeembiologie
  • VIB-UGent Centrum voor Medische Biotechnologie
  • VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek
  • VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie
  • VIB-KU Leuven Centrum voor Microbiologie
  • VIB-UAntwerpen Centrum voor Moleculaire Neurologie
  • VIB-VUB Centrum voor Structurele Biologie


We zullen strategisch leiderschap en wetenschappelijke mentoring nodig hebben om te verzekeren dat de samenwerking over de grenzen heen wordt aangemoedigd en dat het besluitvormingsproces een bottom-up benadering volgt. Onderaan vindt u de mening en visie van enkelen van onze “nieuwe” wetenschappelijke directeurs.

Een greep uit de resultaten van 2016

- Wetenschap voor wetenschap
VIB-onderzoekers spelen in de hoogste divisie van hun discipline (kankerbiologie, hersenonderzoek, onderzoek naar onstekingen en infecties, plantensysteembiologie, medische biotechnologie, structuurbiologie en microbiologie). Wetenschappelijk onderzoek bij VIB wordt voortdurend getoetst aan het werk van toonaangevende experts in uiteenlopende subdomeinen in instituten voor biowetenschappen overal ter wereld. 

Onderstaande voorbeelden uit 2016 geven een idee van de impact van VIB-onderzoek:

  • Wetenschappers van VIB hebben vanuit een hele nieuwe invalshoek mogelijke doelwitten voor therapieën tegen kanker geïdentificeerd. Het zijn twee zogenoemde lange niet-coderende RNA's: NEAT1 en SAMMSON. Het opmerkelijke van hun bevindingen is dat deze doelwitten noodzakelijk zijn voor de groei van kankercellen maar niet voor de normale celwerking.
  • Wetenschappers van VIB hebben een eigen technologie uitgewerkt voor de ontwikkeling van designermoleculen die gericht hun doelwit kunnen uitschakelen. Om de werking aan te tonen, ontwikkelden ze een designermolecule tegen VEGFR2, een welbekend kankerdoelwit. Met succes, de nieuwe molecule doodde de kankercellen bij de muis, waardoor de tumorgroei stopte. Omdat deze technologie bij vrijwel elk eiwit kan toegepast worden, kan de benadering nuttig zijn om niet alleen toekomstige kankertherapieën te ontwikkelen maar ook geneesmiddelresistente infecties te behandelen.
  • Wetenschappers van VIB hebben het mechanisme ontrafeld dat in de meest courante erfelijke vorm van dystonie celdefecten veroorzaakt. Bij deze aandoening geven de hersenen verkeerde instructies aan de spieren. Dit leidt tot spiercontracties en zo tot abnormale houdingen en bewegingen. Dystonie is nog niet te genezen. Deze recente bevindingen werpen een nieuw licht op deze slecht begrepen aandoening en kunnen het vertrekpunt vormen voor de ontwikkeling van een nieuwe medische benadering van de behandeling.
  • Wetenschappers van VIB hebben een potentiële nieuwe therapie voor onbehandelbare epilepsie ontdekt. Ze hebben vastgesteld dat een verhoging van de concentratie van specifieke hersenvetten epileptische aanvallen kan onderdrukken.
  • Wereldwijd worden de meeste maagzweren en maagkanker veroorzaakt door de maagbacterie Heliobacter pylori. Wetenschappers van VIB hebben gedetailleerde structurele en functionele inzichten gevonden in de manier waarop het BabA-eiwit van de ziekteverwekker met specifieke suikers in de maag interageert. Deze doorbraak legt de grondslag voor het rationele ontwerp van nieuwe geneesmiddelen tegen H. pylori-infecties.

- Wetenschap voor technologie 
Het staat buiten kijf dat wetenschappelijke doorbraken niet alleen afhankelijk zijn van interdisciplinaire samenwerking, nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek en creativiteit, maar ook en in grote mate van technologische vooruitgang. VIB beseft hoe belangrijk het is dat zijn wetenschappers toegang krijgen tot technologische expertise en geavanceerde infrastructuur. De innovatiecultuur van VIB focust op twee punten: Tech Watch en institutionele Kernfaciliteiten. Samen bieden zij VIB-wetenschappers een concurrentievoorsprong die verzilverd wordt in baanbrekende resultaten.

- Wetenschap voor ondernemers
2016 was ook een productief jaar voor onze activiteiten in technologietransfer. Onze industriële samenwerkingen hebben een omzet van 13,3 miljoen euro opgeleverd en er werd een nieuwe start-up opgericht: Aphea.Bio. VIB heeft nu in totaal 19 spin-offs met een totale kapitaalinvestering van 930 miljoen euro.

- Wetenschap voor iedereen
2016 werd ook gekenmerkt door de viering van onze 20ste verjaardag. We hebben dat heuglijke feit gevierd met een symposium 'Science meets life' en met de Biotechtour, een reis doorheen Vlaanderen met een tentoonstelling over het onderzoek van VIB.


Mening en visie wetenschappelijke directeurs VIB

Patrik Verstreken – Wetenschappelijk Directeur, VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek

De missie van ons centrum is het forceren van een doorbraak in de behandeling van neurale en neurodegeneratieve aandoeningen. Om daarin te slagen, hebben we een grondige kennis nodig van de werking van het normale brein, de vastberadenheid om er een degelijk begrip van de ziektemechanisme uit af te leiden, en de faciliteiten en knowhow om het basisonderzoek in nieuwe therapieën te vertalen.

Ik denk dat echt innovatief onderzoek in translationele geneeskunde voortkomt uit de ontmoeting van uitmuntend basisonderzoek en medisch gericht onderzoek. Het is dan ook geen toeval dat ons centrum op wereldvlak leidende experts in beide domeinen telt. Dit hoge niveau van expertise is in heel onze organisatie ingebouwd en leidt tot uitmuntendheid op alle vlakken.

Neurologische ziekten worden een groot probleem voor de ontwikkelde economieën. De omzetting van de bevindingen van het basisonderzoek in concrete oplossingen is dan ook buitengewoon belangrijk. Om die transitie vlot te doen verlopen, werken de teams van ons centrum samen met stakeholders zoals patiëntenorganisaties, clinici, de industrie van de levenswetenschappen, enzovoort.

Ik ben er ook van overtuigd dat de technologische ontwikkeling een van de sterkste motoren van het wetenschappelijk onderzoek is. Het spreekt vanzelf dat wij zullen blijven investeren in disruptieve technologieën en technologen van wereldklasse. Ik zal aan een dynamische, ambitieuze en interactieve gemeenschap van de neurowetenschappen blijven bouwen en ze uitbreiden, een omgeving die de samenwerking tussen verschillende disciplines in de hand werkt.

Diether Lambrechts en Jean-Christophe Marine – Wetenschappelijk Directeurs, VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie

Onze missie is het verwerven van betere inzichten in de biologie van het ontstaan, de vordering en de verspreiding van kankercellen, met als einddoel het ontwikkelen van meer effectieve en specifieke kankerbehandelingen. Een van de belangrijkste focussen van ons onderzoek is om te begrijpen hoe de tumoromgeving de tumorcellen beïnvloedt en omgekeerd.Om dat ambitieuze doel te bereiken, is uitmuntendheid in nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek onze topprioriteit. Wij zullen onderzoek van de hoogste kwaliteit nastreven. Dat zal niet alleen tot uiting komen in vaak geciteerde publicaties in toptijdschriften maar ook in de internationale erkenning en zichtbaarheid van onze onderzoekers.

Wij zijn ervan overtuigd dat het best mogelijke kankeronderzoek alleen kan gebeuren in nauwe samenwerking met clinici, omdat we op die manier toegang krijgen tot primaire kankermonsters en de samenwerking ons in staat stelt om de bevindingen van ons basisonderzoek in relevante toepassingen te vertalen. Onze dichte nabijheid tot het universitair ziekenhuis UZ Leuven is ongetwijfeld een groot voordeel.

De toegang tot de nieuwste technologieën is eveneens essentieel voor baanbrekend onderzoek. Door alle kankergroepen in ons nieuwe centrum te verzamelen, hebben we een sterke portfolio van geavanceerde technologieën en expertise geschapen waarover onze wetenschappers kunnen beschikken. We zullen bovendien actief valorisatiekansen benutten, zoals de validatie van nieuwe diagnostische of predictieve biomerkers in fase 2/3 klinische proeven met farmaceutische bedrijven. In nauwe samenwerking met het Tech Watch team van VIB zullen we de mogelijkheid onderzoeken om sommige van onze wetenschappelijke doorbraken tot start-ups te ontwikkelen.

Wij beschouwen het co-directeurschap als een meerwaarde voor ons centrum. Aangezien we onze loopbaan bij VIB in verschillende onderzoeksgroepen begonnen zijn, hebben we ook een andere culturele en wetenschappelijke achtergrond. Dat betekent dat onze expertise en managementvaardigheden complementair zijn. Maar we delen dezelfde managementprincipes: we geloven in een horizontale managementstructuur en hopen onze groepsleiders bij de besluitvorming te betrekken. Wij menen ook dat de onderzoeksgroepen baat zullen hebben bij een efficiënte administratieve ondersteuning en de implementatie van een budgetmodel dat zeer productieve groepsleiders en innovatieve onderzoekslijnen aanmoedigt en beloont.

Kevin Verstrepen – VIB-KU Leuven Centrum voor Microbiologie

Het Centrum voor Microbiologie is samengesteld uit verscheidene onderzoeksgroepen die de microben uit volledig verschillende invalshoeken benaderen – van besmettelijke ziekten tot modelsystemen, van moleculaire biologie tot systeembiologie en van wet-lab experimenten tot computerbenaderingen.

Het onderzoek van ons centrum focust op drie grote domeinen. Ten eerste gebruiken wij microben als modelsystemen om de basisprincipes van het leven te ontsluieren. Ten tweede onderzoeken wij hoe microben ziekten veroorzaken en hoe we deze ziekteverwekkers kunnen bestrijden. Ten derde willen we nieuwe en superieure microben ontwikkelen voor industriële toepassingen zoals de productie van voedsel en biobrandstof.

Mijn werk als wetenschappelijk directeur brengt uitdagingen met zich mee, maar ook een heleboel fantastische kansen. Op organisatorisch vlak wil ik een managementstijl toepassen die op sterke, volledig onafhankelijke groepsleiders gebaseerd is, die elk hun eigen onderzoek leiden en hun eigen budget beheren. Heel belangrijk is dat we ook een bottom-up samenwerking, interactie en ondernemerschap willen bevorderen. Technologietransfer is naast sterke basiswetenschap een van de grote troeven van ons centrum. Het is een van mijn ambities om de wetenschappelijke output en de industriële inkomsten boven de streefdoelen van VIB en de internationale benchmarks te houden. De oprichting van een nieuwe start-up zou natuurlijk een bijkomend voordeel zijn.

Een laatste belangrijk doel is de verbetering van de interactie tussen de onderzoeksgroepen, niet alleen in mijn eigen centrum maar ook met andere groepen in en buiten VIB. Ik ben er vast van overtuigd dat de samenwerking met wetenschappers van andere groepen niet alleen nog meer boeiende baanbrekende wetenschap zal opleveren maar ook de zichtbaarheid van onze groepen zal vergroten. Daarom heb ik bijzonder geijverd voor enkele wijzigingen van de algemene strategie en het financieringsprogramma van VIB die volgens mij de concurrentie tussen de centra zullen verminderen en de samenwerking zullen vergroten.

Jan Steyaert en Han Remaut – Wetenschappelijk Directeurs, VIB-VUB Centrum voor Structurele Biologie

De missie van ons centrum is de studie van de structuur en de dynamica van macromoleculaire complexen, om hun invloed op gezondheid en ziekte te verklaren. Wij integreren ons werk in de structurele biologie met genetisch en celonderzoek, om een brug te slaan tussen het domein van de moleculen en dat van de cellen. Wij willen uitblinken in de vertaling van onze ontdekkingen in biotechnologische en medische toepassingen.

Wij menen dat we terecht kunnen zeggen dat ons centrum een schoolvoorbeeld is van de manier waarop technologieën innovatie in de hand werken en hoe de multidisciplinaire samenwerking en de interactie tussen (VIB-)onderzoeksgroepen tot wetenschappelijke doorbraken leiden die op hun beurt concrete oplossingen en waarde voor de maatschappij opleveren. De verschillende spin-offs en technologieën die uit ons onderzoek zijn voortgekomen, zijn daar het levende bewijs van.

Als co-directeurs delen wij dezelfde waarden. Ons centrum moet een onderzoeksorganisatie met gelijke kansen zijn die wetenschappelijke nieuwsgierigheid, creativiteit en energie stimuleert. Wij streven niet alleen naar wetenschappelijke uitmuntendheid maar ook naar ethische verantwoordelijkheid, maatschappelijke aansprakelijkheid en ecologische duurzaamheid. Wij moedigen onze onderzoekers aan om open te staan voor een dialoog met de samenleving en wij bevorderen culturele inclusiviteit.

Het delen van onderzoeksuitrusting en faciliteiten is essentieel om een stimulerende onderzoeksomgeving te creëren. Daarom moedigen wij onze groepsleiders aan om aanvullende technologie en expertise bij te dragen en met andere onderzoeksgroepen in en buiten VIB te delen. Een van onze ambitieuze projecten is de lancering en uitbating van het eerste Vlaamse centrum voor cryo-elektronenmicroscopie, gesponsord door het FW-Hercules-programma. Deze krachtige technologie stelt onderzoekers in staat om macromoleculaire complexen en zelfs weefsels in hun natuurlijke context te bestuderen, informatie op cellulair en moleculair niveau te verzamelen en diepgaande structurele-functionele analyses uit te voeren.

Wij zullen een stimulerende omgeving voor technologietransfer scheppen die onze groepsleiders de kans geeft om hun bevindingen in concrete toepassingen om te zetten. Ablynx, AgroSavfe en Confo Therapeutics, de spin-offs die al op basis van de bevindingen van ons centrum zijn ontstaan, hebben ons onderzoek een beduidende impact en zichtbaarheid gegeven. Dit is dus een weg waarop we ongetwijfeld willen voortgaan.



Susanne Rianneke Sierksma
©VIB, Ine Dehandschutter