VIB-matinee in het Vlaams Parlement - Vlaamse Regering investeert fors in VIB

1 maart 2017

​“VIB zet zich in voor Vlaanderen, Vlaanderen wil zich inzetten voor VIB. Daarom verhogen we de jaarlijkse VIB-dotatie tot 59 miljoen euro.” Met die woorden bekrachtigde Philippe Muyters, Vlaams minister van Werk, Economie, Innovatie en Sport op maandag 20 februari 2017 de nieuwe beheersovereenkomst tussen VIB en de Vlaamse Regering. De beheersovereenkomst bepaalt de doelstellingen van VIB voor de komende vijf jaar en de financiering die de Vlaamse Regering daar tegenover zet. Tussen 2017 en 2021 zal VIB bijna 300 miljoen euro ontvangen, een stijging met 34% tegenover de vorige periode van vijf jaar.

Plaats van gebeuren was het Vlaams Parlement. VIB maakte van de ondertekening van het nieuwe strategische plan gebruik om zichzelf, de behaalde resultaten en de toekomstplannen voor te stellen aan parlementairen, beleidsmedewerkers en elke geïnteresseerde Vlaming. De Matinee in het Vlaams Parlement vormde eveneens het slotevent van de biotechtour van VIB doorheen Vlaanderen.

Triple excellentie
Jo Bury, managing director, lichtte toe hoe VIB al 20 jaar inzet op drievoudige excellentie: excellentie in de levenswetenschappen door baanbrekend onderzoek uit te voeren; excellentie in technologietransfer en ondernemerschap door de onderzoeksresultaten om te zetten in een meerwaarde voor de samenleving; en excellentie in wetenschapscommunicatie door de dialoog aan te gaan met het publiek.

VIB telt 8 onderzoekscentra die solide zijn verankerd in de vijf Vlaamse universiteiten. Het instituut telt inmiddels 1500 medewerkers (66 nationaliteiten). Zij publiceerden 840 wetenschappelijke studies, waarvan 88 in Tier 1% tijdschriften (Nature, Science, Cell, …). Deze resultaten vertalen zich in een tweede plaats op de 2015 Leiden ranking, sectie Biomed & Health. MIT neemt de koppositie in, maar VIB eindigt voor Caltech, Harvard, Cambridge en Oxford.

“VIB-onderzoekers richten zich op de moleculaire mechanismen van het leven”, vervolgt Bury. “Zowel van mens, dier, plant als micro-organisme. Twee vragen staan centraal: hoe kunnen we gezond leven en hoe geven we de wereldbevolking te eten? Om die vragen op te lossen, willen we baanbrekend zijn, geen meelopers. We voeren onderzoek uit dat in competitie staat met de rest van de wereld. We focussen op kwaliteit en maatschappelijke relevantie.”

Vervolgens lichtten de acht onderzoeksdirecteurs hun toekomststrategie toe voor de volgende vijf jaar.

Duurzame landbouw en economie
Dirk Inzé van het VIB-UGent Centrum voor Planten Systeembiologie beet de spits af. Zijn centrum zal zich blijven toeleggen op een productieve en duurzame landbouw die tolerant is voor veranderende omstandigheden (o.a. droogte, klimaat, …). “Met onze kennis over planten willen we ook een bijdrage leveren aan het klimaatprobleem”, stelt Inzé. “Door plantenstromen intensiever in te schakelen, is het zelfs mogelijk om een C02-negatieve economie uit te bouwen. Dat is een economie die CO2 opneemt, in plaats van uit te stoten.”

Tegelijk wil Inzé de focus van zijn onderzoekscentrum uitbreiden naar de rol van plantaardige voeding in gezondheid. “Door een intense samenwerking met de biomedisch gerichte VIB-centra zitten we in een polepositie om hieraan te werken.”

Inflammatie in de hand houden
“Veel Westerse beschavingsziekten gaan gepaard met ontsteking of inflammatie”, stelt Bart Lambrecht van het VIB-UGent Centrum voor Inflammatieonderzoek. “Denk aan eczeem, hooikoorts, astma, reuma, …. Deze ontstekingsreacties begrijpen en een preventieve strategie ontwikkelen om ze de pas af te snijden, is de uitdaging die wij in ons centrum aangaan. Belangrijk in deze strategie is de afweer van jonge kinderen voldoende te wapenen. We proberen dat door de goede effecten van infecties op jonge leeftijd na te bootsen zonder dat de kinderen er ziek van worden.”

Bart Lambrecht breekt ook een lans voor de combinatie van fundamenteel onderzoek en de vertaling ervan naar de kliniek: “De drempels zijn vaak nog hoog. Neem het voorbeeld van gepersonaliseerde geneeskunde. Die gaat gepaard met een tsunami aan gezondheidsdata. Wie krijgt dat verwerkt? Onze ziekenhuizen zijn daar niet klaar voor. Daarom is de nieuwe ‘translationele outreach’ van VIB zo belangrijk.” 

Technologische grenzen verleggen
“Nieuwe onderzoeksvragen in de levenswetenschappen vragen nieuwe onderzoeksinstrumenten”, stelt Nico Callewaert van het VIB-UGent Centrum voor Medische Biotechnologie. “Wij verleggen de grenzen van bio-analytische en bio-engineering tools om tot een nieuwe technologische aanpak te komen van geneesmiddelenontwikkeling, diagnostiek, vaccins, therapie enzovoort.”

Als voorbeeld geeft Callewaert de detectie van tumor-DNA in het bloed. Dat moet een veel vroegere opsporing van kanker toelaten. “Misschien heeft ons centrum wel het hoogste ‘geek’-gehalte van heel VIB”, geeft Callewaert lachend toe, “gedreven techneuten met een passie voor technologie én bio-wetenschappen zijn bij ons aan het juiste adres.” 

Moleculaire machines ontrafelen
Jan Steyaert van het VIB-VUB Centrum voor Structurele Biologie getuigt over de passie van zijn medewerkers voor de relatie tussen structuur en functie van de bouwstenen van het leven. “Ons lichaam zit vol met moleculaire machines. Wij ontrafelen de structuur van de ‘bewegende onderdelen’ van die machines. Dat onderzoek begint bij wijze van spreken bij de bouten en de schroeven en bouwt langzaam op tot je de hele machine in zijn moleculaire vezels in kaart hebt gebracht. Uiteindelijk leren we daaruit ook veel over de werking en de functie van die machine, ook als daar iets mee mis is bij patiënten.”

Steyaert pleit ook voor een gezonde portie ondernemingszin in VIB-onderzoekscentra: “We zijn binnen VIB wellicht het meest fundamenteel georiënteerde centrum maar hebben niettemin een groot track record in spin-offs. Denk maar aan de ontdekking van de nanobodies waaruit Ablynx en andere bedrijven zijn ontstaan. Valorisatie van onderzoek kan je zaaien of sponsoren, maar je moet ook mensen hebben die de opportuniteiten oppikken. Dat hebben we bereikt met een gezonde interne mix van wetenschaps- en ondernemerszin, aangevuld en ondersteund met de sterkte van het VIB-valorisatieteam.” 

Genetica stuurt neurologische ziekteprocessen
Christine Van Broeckhoven van het VIB-UAntwerpen Centrum voor Moleculaire Neurologie legde in een videoboodschap uit hoe haar centrum via genetica een steeds beter inzicht krijgt in neurologische ziekteprocessen. Dat inzicht is belangrijk voor het ontwikkelen van nieuwe medicatie en nieuwe behandelingen.

Het is haar bedoeling om de komende jaren patiënten vroeger in het ziekteproces op te volgen en over een langere periode. Daardoor kunnen artsen en onderzoekers beter begrijpen hoe neurodegeneratieve aandoeningen ontstaan en welke delen van de hersenen worden aangetast. Dat werpt vruchten af, aldus Van Broeckhoeven: “Dankzij de informatie die we tot nu toe over degeneratieve hersenziekten hebben verzameld, kunnen we vandaag al een betere diagnose stellen.”

Dementie-initiatief
“De focus van het VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek ligt op ziekten als alzheimer, parkinson, epilepsie, dystonie en ALS”, legt directeur Patrik Verstreken uit. Op termijn wil Verstreken een versnelling hoger schakelen door een breed onderzoeksinitiatief rond dementie op te zetten: “Andere landen gaan ons daarin voor. Zij spenderen miljoenen euro aan longitudinale studies op patiënten en aan onderzoek om de werking van de hersenen in detail te bestuderen. We mogen in Vlaanderen die boot niet missen.”

Vertreken stelt een integratieve aanpak voor met de inzet van een brede waaier aan technologieën: van epidemiologisch, moleculair en cellulair onderzoek over systeembiologie en neuro-elektronica tot diermodellen. “Ik besef dat onderzoek op proefdieren een heikel thema is,” geeft Verstreken toe. “Maar tot op de dag van vandaag begrijpen we nog maar een fractie van hoe onze hersenen in elkaar zitten en hoe ze functioneren. We kunnen de complexe realiteit van de hersenen onmogelijk nabootsen met celculturen. Wat je niet kent, kun je niet reproduceren. Om oplossingen te vinden voor dementie, en andere hersenziekten, kunnen we niet zonder proefdieren.”

Kanker, een chronische ziekte?
Kanker is uitgegroeid tot een gigantisch onderzoeksveld. Ook binnen het VIB-KU Leuven Centrum voor Kankerbiologie verrichten twaalf groepen onderzoek naar deze ziekte. “We zijn alle twaalf geïnteresseerd in de omgeving van de tumor. Dat is wat ons bindt”, zegt directeur Diether Lambrechts. “Elke tumor bestaat voor meer dan de helft uit normale cellen. Die worden gekaapt en gemanipuleerd door de kwaadaardige cellen om hun eigen groei te bevorderen. Door ons te specialiseren op die tumoromgeving breken we de poorten open naar nieuwe vormen van kankertherapie.”

“Er wordt heel wat vooruitgang gemaakt in bv. immunotherapie”, merkt Lambrechts op. “Daardoor is de overleving van mensen met uitgezaaide longtumoren opgeschoven van maanden naar jaren.” Ook in andere onderzoeksdomeinen gaat het razendsnel, onder meer dankzij de implementatie van nieuwe technologieën in de kliniek. Denk maar aan next generation DNA sequencing. “Kanker de wereld uithelpen, zal moeilijk zijn”, besluit Lambrechts, “maar zoals het nu loopt, zullen we van kanker een chronische ziekte maken in plaats van een fatale aandoening. Dat moet weldra mogelijk zijn.”

Wie het kleine niet eert …
Kevin Verstrepen van het VIB-KU Leuven Centrum voor Microbiologie ziet drie grote interessegebieden voor zijn centrum: “Micro-organismen zijn een belangrijk modelsysteem voor cellen van hogere organismen. Veel moleculaire basismechanismen van het leven zijn eerst in micro-organismen ontdekt. Dat zal in de toekomst niet anders zijn.”

“Anderzijds maken (sommige) microben ons ziek. We hebben daar antibiotica tegen ontwikkeld, maar de microben vechten terug. Heftiger dan ooit. Willen we infectieziekten - met voorop de ziekenhuisbacterie - onder controle houden, dan moet die onderzoekslijn sterker worden uitgebouwd”, vervolgt Verstrepen. Micro-organismen doen echter ook goede dingen: in onze darm zijn ze essentieel voor de vertering van het voedsel en spelen ze een cruciale rol in onze gezondheid. Bovendien maken micro-organismen wijn, bier, kaas en chocolade …. Verstrepen: “Ook op dat vlak willen we een stap vooruit zetten in de richting van synthetische biologie: kunstmatige cellen ontwerpen die medicijnen maken of water zuiveren.”

-----

Deze sessie toekomststrategieën werd opgeluisterd door het interactief theaterstuk ‘Ik, Raymond Hamers’ (Productions en Zonen) over hoe een toevallige vondst in een Brussels laboratorium heeft geleid tot de oprichting van het succesvolle biotechbedrijf Ablynx.

De sessie toekomststrategieën werd afgesloten door de uitreiking van de eerste VIB Alumni Award aan VIB-alumnus Peter Van Loo. Hij ontving de prijs voor zijn uitzonderlijke bijdrage als kankerarcheoloog aan het mappen van de evolutie van tumoren. Peter Van Loo behaalde een doctoraat en deed een post-doc aan VIB-KU Leuven en verrichtte nadien onderzoek aan het Wellcome Trust Sanger Institute in Cambridge (UK). Sinds 2015 is hij verbonden aan het Francis Crick Institute in Londen.

-----

VIB creëert waarde
Johan Cardoen, managing director, stelde tot slot nogmaals in het licht hoe VIB meerwaarde creëert voor patiënt, landbouw, economie en de Vlaamse samenleving door kennis om te zetten in samenwerkingen met bedrijven (inmiddels meer dan 1100) of het creëren van eigen innovatieve spin-offs.

“Waardecreatie is echter uitdagend en risicovol”, vervolgt Johan Cardoen. “Vaak moet je zelf de eerste stap zetten om startende bedrijven van kapitaal te voorzien. Daarom hebben we V-Bio Ventures opgericht, een investeringsfonds geassocieerd met VIB. Dat fonds fungeert als een hefboom voor het aantrekken van externe investeerders.” Tot slot maakt Cardoen zich sterk dat VIB een belangrijke katalysator is geweest in het ontstaan en de ontwikkeling van het Vlaamse biotech-ecosysteem. VIB trekt als kenniscentrum buitenlandse investeringen aan; speelt een sleutelrol in de uitbouw van bio-incubatoren en bio-acceleratoren voor jonge bedrijven; en staat dagelijks in - samen met de universiteiten en hogescholen - voor de opleiding van een getalenteerde en vaardige workforce.

Het laatste woord
Philippe Muyters, Vlaams minister van Werk, Economie, Innovatie en Sport onderstreept het belang dat de Vlaamse overheid hecht aan onderzoek, ondernemerschap en innovatie. De minister is blij met de strategische toekomstvisie van VIB: “Ik vind het bijzonder knap dat VIB er als katalysator van de Vlaamse biotechnologie heel bewust voor kiest om zich te organiseren op de grote uitdagingen die op ons afkomen. Bovendien is VIB een visitekaartje voor Vlaanderen omdat het zijn verworven kennis zo uitmuntend omzet in succesvolle spin-offs en andere valorisatieprojecten.”

“VIB scoort op alle vlakken”, besluit minister Muyters. “Tegenover zo’n enorm potentieel staat echter ook onvoorspelbaarheid en risico. Daarom moet Vlaanderen mee investeren, opdat VIB de mogelijkheid krijgt nog verder te gaan en nog meer voor Vlaanderen te betekenen. Dat gezamenlijk engagement vertaalt zich in een nieuw convenant met een verhoging van het budget met 15 miljoen euro per jaar. VIB zet zich in voor Vlaanderen, Vlaanderen wil zich inzetten voor VIB.”



Ajit Shetty, Philippe Muyters, Jo Bury, Johan Cardoen

 

  Jo Bury

 

 

 Dirk Inzé
 Bart Lambrecht
 Nico Callewaert    
 Jan Steyaert
 
 
 




 

 
 

Patrik Verstreken

 Diether Lambrechts
 

 Kevin Verstrepen
 'Ik Raymond Hamers'
Peter Van Loo

 Johan Cardoen
 Philippe Muyters
 
Alle foto's: ©VIB-Ine Dehandschutter