Uitspraak Europees Hof van Justitie zet duurzame landbouw in Europa op de helling

31 juli 2018
​Waar men ook ter wereld kijkt, de geleidelijke verbetering van de gezondheid en levensstandaard van mensen is altijd gepaard gegaan met een stelselmatige optimalisering van de productie van veilig, voedzaam en betaalbaar voedsel. Dit gebeurde door het onafgebroken aanleggen van nieuwe gewasvariëteiten en het wijzigen van teeltmethoden.

Die ontwikkeling van landbouw is nog steeds volop aan de gang, want de uitdagingen voor de toekomst zijn niet min: de wereldbevolking zal nog tot minstens 2100 blijven toenemen, de huidige landbouw legt een immense druk op vruchtbare grond en op natuurlijke grondstoffen zoals sommige mineralen en water, en zoals we zelf de afgelopen maanden nog eens hebben kunnen waarnemen, is het klimaat in een versneld tempo aan het veranderen.

Terwijl duurzame landbouw een van de belangrijkste ontwikkelingsdoelstellingen is van de Verenigde Naties, lijkt het halen van deze doelstelling een stuk verder weg dan ooit. Het Europees Hof van Justitie oordeelde immers dat planten zoals landbouwgewassen verkregen door moderne technieken, die nu wereldwijd worden toegepast, voortaan als GGO beschouwd moeten worden en dus moeten voldoen aan de uiterst strenge voorwaarden van de Europese GGO-richtlijn. Met deze moderne technieken kan je nochtans doelgericht en precies verbeteringen aanbrengen in het DNA van een plant. Dit is een enorme verbetering in vergelijking met oude mutagenesetechnieken die al meer dan 60 jaar gebruikt worden en waarvan we de producten bijna dagelijks eten. De oude technieken zijn veel minder precies, zowat als het schieten met een kanon op een mug.

“Voor ons wetenschappers is de uitspraak van het Hof werkelijk absurd en zal – alvast in Europa – de broodnodige landbouwinnovatie een halt toeroepen” meent Dirk Inzé, Wetenschappelijk Directeur van het VIB-UGent Centrum voor Planten Systeembiologie. “Immers, de landbouwindustrie zal voor Europa geen nieuwe variëteiten meer ontwikkelen. Zonder deze nieuwe technologieën zullen resultaten uit basisonderzoek naar ziekte- en droogteresistentie bij gewassen niet, of althans veel trager, naar het veld gebracht worden. Oplossingen om onze gewassen beter bestand te maken aan droogte, om ze minder te bemesten en minder pesticiden te gebruiken hebben we NU nodig, niet over 50 jaar. Bovendien zal dit gebrek aan onderzoek zonder enige twijfel leiden tot hogere voedselprijzen en een Europa dat te afhankelijk wordt van voedsel- en voederimport uit niet-Europese gebieden.”

Deze uitspraak betekent concreet dat het in Europa voor overheidsinstituten en bedrijven heel moeilijk zal worden om zelf producten te ontwikkelen met innovatieve plantenveredelingstechnieken, zoals CRISPR/Cas. Vele (kleine) Europese zaadveredelingsbedrijven omarmden de nieuwe technologieën als een beter alternatief voor de klassieke mutagenesetechnieken (behandelen met chemicaliën, bestralen met radioactiviteit, enz.). De nieuwe technieken zijn veel preciezer, gerichter en gecontroleerd (enkel de gewenste mutaties worden aangebracht). Bedrijven keken dan ook uit naar meer duidelijkheid wat regelgeving betreft voor de nieuwe veredelingstechniek. De onderzoeksinstellingen en bedrijven in de sector zijn dan ook bijzonder ontgoocheld. Met een te strenge, voor wetenschappers volledig onbegrijpelijke regelgeving zal immers meer tijd en geld verloren gaan om voor onderzoeksprojecten de nodige infrastructuur en administratie in orde te brengen. Voor veel onderzoeksinstellingen en kleinere bedrijven wordt dit een onoverkomelijke kost. Bovendien leert de afgelopen 20 jaar dat nieuwe teeltvariëteiten die het ‘GGO-label’ dragen systematisch geblokkeerd worden in de EU-commissie, zelfs na positieve evaluatie door het voedselveiligheidsagentschap EFSA. Een dergelijk negatief politiek klimaat zorgt ervoor dat ontwikkeling van verbeterde gewassen wordt stopgezet, nieuwe initiatieven (zoals start-ups in de sector) op de helling komen te staan en zelfs dat investeerders en bedrijven wegtrekken uit Europa. Het heeft voor hen nl. geen zin (wegens te groot risico) om in deze vijandige omgeving activiteiten te ontplooien. Zo verhuisde Bayer bijvoorbeeld recent zijn afdeling voor gewasverbetering naar de Verenigde Staten.

Volgens Johan Cardoen, Algemeen Directeur VIB, zou de gelijkstelling van CRISPR en GGO  weleens de doodsteek kunnen zijn voor het plantenonderzoek en de landbouw in Europa. “Europa en vooral Vlaanderen bekleedt een sterke positie wat innovatief onderzoek betreft in de landbouw. Dit heeft geleid tot heel wat jonge startende bedrijven en samenwerkingen met kleine en grotere bedrijven in binnen- en buitenland. De beslissing van het Hof zal resulteren in het verlies van heel wat expertise als plantenonderzoekers buiten Europa hun heil gaan zoeken. Ook het verlies van tewerkstelling is niet ondenkbeeldig als nog meer biotechbedrijven wegtrekken uit Europa of jonge starters elders hun heil gaan zoeken.”

Slechts één maatregel kan deze trend alsnog keren en dat is het ontwikkelen van een nieuwe regelgeving die bedrijven en onderzoeksinstellingen meer juridische zekerheid biedt en nieuwe gewasvariëteiten evalueert op wetenschappelijke basis.

De houding van Europa aangaande nieuwe veredelingstechnieken heeft ook gevolgen buiten Europa. Onmiddellijk na de beslissing van het Hof verschenen reacties in de media van zeer bezorgde wetenschappers die aan verbeterde gewassen werken voor Afrika, zoals cassave die beter bestand is tegen ziekte en plagen. Traditioneel kijkt Afrika wat landbouw betreft naar Europa en de kans bestaat dus dat deze Europese beslissing niet zonder gevolgen zal blijven op andere continenten. Volgens VN-berekeningen zal in deze eeuw de bevolking in Afrika stijgen van 1 miljard naar 4 miljard en dit vooral door een sterk dalende kindersterfte en betere gezondheidszorg. De landbouwproductie op dat continent zou dan ook volop de kans moeten krijgen om op een zo duurzaam mogelijke manier te stijgen met inbegrip van het toepassen van moderne technologieën.

Een herziening van de uitspraak van het Europees Hof van Justitie dringt zich dan ook op.


©Shutterstock