Beter ziektemodel een stap voorwaarts voor het alzheimeronderzoek

24 februari 2017
​Onderzoekers hebben een baanbrekende methode ontwikkeld om een beter zicht te krijgen op de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer. Het team van professor Bart De Strooper (VIB-KU Leuven, Dementia Research Institute-UK) transplanteerde menselijke hersencellen in muizenhersenen die eiwitklonters bevatten, een typisch kenmerk van Alzheimer. Daarbij bleken de getransplanteerde menselijke hersencellen veel vatbaarder voor de aandoening dan die van muizen. Deze studie is gepubliceerd in het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift Neuron.

Bij studies naar de oorzaak en ontwikkeling van Alzheimer botsen wetenschappers op verschillende uitdagingen. Ten eerste vertonen stalen van hersencellen in labo’s andere eigenschappen dan in hun natuurlijke omgeving. De analyse van neuronen in de hersenen zelf is praktisch dan weer onhaalbaar, want daarvoor zouden wetenschappers op regelmatige basis letterlijk in de schedelpan moeten kijken. En hoewel onderzoek op muizen nuttige inzichten oplevert, ontwikkelen deze dieren nooit de volledige ziekte. Ondanks de gelijkenissen tussen mensen- en muizenhersenen, zijn er dus ook duidelijke verschillen.

Mens-muis-hybride hersenen
Het onderzoek verliep in samenwerking met prof. Pierre Vanderhaeghen (ULB-WELBIO, VIB-KU Leuven). Zij ontwikkelden de techniek om in het labo menselijke stamcellen te laten uitgroeien tot hersencellen, en die daarna in muizenhersenen te transplanteren. In dit onderzoek werden mensenlijke neuronen ingeplant bij muizen die enkele typische Alzheimerkenmerken vertonen, zoals amyloide eiwitklonters. In vergelijking met de hersencellen van muizen, bleken de menselijke neuronen veel gevoeliger voor die eiwitklonters – en dus voor Alzheimer.

Die nieuwe aanpak vormt voor wetenschappers dus een ‘mens-muis-hybride’ als studiemodel, waarmee ze veel beter het verloop van de ziekte bij mensen kunnen bestuderen.

Prof. Bart De Strooper (VIB-KU Leuven, Dementia Research Institute-UK): “Dankzij deze nieuwe experimentele techniek kunnen we nu nagaan hoe verschillende celtypes in menselijke hersenen reageren op Alzheimer-ziektebeelden. Zo hopen we op termijn de link tussen amyloide ophopingen en de zogenoemde tau-eiwitten te achterhalen. Die cellen spelen een grote rol bij de beschadiging van hersencellen als gevolg van Alzheimer. Dat verband achterhalen is momenteel de heilige graal in het Alzheimeronderzoek.”

Prof. Pierre Vanderhaeghen (ULB-WELBIO en VIB): “Hoewel de hersenen van organismen zoals mensen en muizen heel wat gelijkenissen vertonen, bevatten onze hersenen ook verschillende unieke eigenschappen. Die maken ons wie we zijn. Precies die menselijke factor is een moeilijk onderzoeksdomein. En dat maakt deze studie zo grensverleggend: ze is het eerste bewijs dat we getransplanteerde hersencellen, gegroeid uit stamcellen, kunnen gebruiken om belangrijke hersenziekten te bestuderen.”

Volgende stap: genetische screenings
In een volgende fase is prof. De Strooper van plan om de genen in kaart te brengen die bescherming bieden tegen de aftakeling van hersencellen door Alzheimer.

Prof. Bart De Strooper (VIB-KU Leuven, Dementia Research Institute-UK): “Nu we in staat zijn om het ziekteverloop bij menselijke hersencellen te monitoren, kunnen die nieuwe onderzoekspistes een stuk sneller verlopen. Ons einddoel is om nieuwe therapieën te ontdekken die onmiddellijk op menselijke cellen inwerken. En dat was tot nu toe nooit mogelijk.”

____________________________________________________________________________________________

Publicatie
Hallmarks of Alzheimer’s disease in stem cell-derived human neurons transplanted into mouse brain. Neuron. 2017
DOI: 10.1016/j.neuron.2017.02.001

Vragen
Een doorbraak in onderzoek betekent niet hetzelfde als een doorbraak in de geneeskunde. De verwezenlijkingen van VIB-onderzoekers kunnen de basis vormen voor nieuwe therapieën, maar het ontwikkelingstraject neemt nog jaren in beslag. Dit kan veel vragen oproepen. Daarom vragen we u om in uw reportage of artikel te verwijzen naar het e-mailadres dat VIB hiervoor ter beschikking stelt. Iedereen kan er met vragen omtrent dit en ander medisch gericht onderzoek terecht: patienteninfo*Replace*With*At*Sign*vib.be

Onderzoek


Bart De Strooper (VIB-KU Leuven, Dementia Research Institute-UK)
©VIB-Ine Dehandschutter