De balans van het immuunsysteem wordt bewaakt door een nieuw ontdekt type cel. Deze cellen zijn afgeleid van Foxp3 (+) regulatoire T-cellen, waarvan is aangetoond dat ze ziekte onderdrukken tijdens transplantaties. Nature Medicine and Blood, twee hooggeplaatste wetenschappelijke tijdschriften, publiceren de bevindingen van het team van Adrian Liston van VIB (Vlaams Instituut voor Biotechnologie) en K.U.Leuven .
Talloze mensen lijden aan een ziekte van het afweer- of het immuunsysteem. Als dat systeem overactief is, kan dat leiden tot allergieën en auto-immuunziekten zoals Systemische lupus erythematosus (afgekort SLE), een aandoening waarbij het afweersysteem zich op overdreven wijze tegen het eigen lichaam richt. Maar is het afweersysteem onvoldoende actief, dan treden infecties of tumoren op. Het juiste evenwicht vinden, is dus essentieel.
Adrian Liston, van het VIB en K.U.Leuven, is een nieuw type cellen op het spoor die helpen om dat evenwicht te bewaren. De ‘folliculaire regulatorische T-cellen’ (Tfrs) zetten een rem op de groei van afweercellen die antistoffen aanmaken. De Tfrs zijn zelf dochtercellen van FoxP3+ T-cellen, waarin Liston al langer is gespecialiseerd.
Van lupus tot kanker
In ideale toestand is het immuunsysteem in evenwicht. Is het systeem te actief, dan produceert het antilichamen tegen onschadelijke stoffen, zoals het geval is bij allergieën, of gaat het zelfs weefsels in het eigen lichaam aanvallen. Voorbeelden van dergelijke auto-immuunziekten zijn lupus, diabetes en reuma. Een onvoldoende actief afweersysteem geeft dan weer vrije baan aan infecties en tumoren.
Om dat evenwicht te bewaken, is in ons lichaam een complex netwerk van regulerende cellen actief. Die moeten ervoor zorgen dat het afweersysteem actief en selectief genoeg is zodat ziekteverwekkende indringers tijdig herkend en opgeruimd worden, maar tegelijk mag het niet uit de pas lopen. Dat netwerk van afremmende en aansturende cellen is nog lang niet volledig ontrafeld.
Tientallen onderzoekers wereldwijd trachten het in kaart te brengen. Niet verwonderlijk, want belangrijke aandoeningen - diabetes, reuma, aids en kanker, om er slechts enkele te noemen - zijn het gevolg van een verstoring van dit netwerk.
Nieuwe schakelaar
Het team van Adrian Liston, een Australische onderzoeker die in 2009 VIB en K.U.Leuven vervoegde, is al langer actief in dit onderzoeksdomein. Mogelijk zit hij met de Tfr cellen op het spoor van een belangrijke speler in dat netwerk. De cellen zetten immers een rem op de activiteit van een bepaalde klasse van T-helpercellen – de zogenaamde ‘T-folliculaire helpercellen’ – die de antilichaam producerende B-cellen ondersteunen via groei- en overlevingssignalen. Met andere woorden, de Tfr-cellen houden, via een tussenstation, de productie van antilichamen binnen de perken.
Het uiteindelijke belang van de Tfr-cellen zal verder onderbouwd moeten worden. Het is (nog) niet duidelijk of de Tfr-cel ook werkelijk een van de hoofdschakelaars is in de bovengenoemde ziekten. Om die vraag te beantwoorden is verder onderzoek nodig. Alleszins sterken de recente onderzoeksresultaten Adrian Liston in de overtuiging dat de afweeronderdrukkende
capaciteit van regulerende T-cellen een belangrijk aanknopingspunt vormt voor nieuwe behandelingen tegen auto-immuunziekten, zoals SLE. Dit TFR onderzoek is een samenwerking tussen onderzoekers van VIB-KULeuven, de Australian National University (Aus) en de Universiteit van Cambridge (UK).
Publicaties
- Linterman et al, Foxp3(+) follicular regulatory T cells control the germinal center response, Nat Med, 2011, doi:10.1038/nm.2425
- Tian L et al, Foxp3+ regulatory T cells exert asymmetric control over murine helper responses by inducing Th2 cell apoptosis, Blood, 2011, doi:10.1182/blood-2011-04-346056