Interview met Marc Van ranst - griepcommissaris en viroloog

"Een nieuw vaccin ontwikkelen vergt doorgedreven basisonderzoek. Als je daar niet in investeert, mag je niets verwachten."

Aids, griep en malaria zijn maar enkele voorbeelden van infectieziekten. Wat is hun impact in onze wereld?
Infectieziekten zijn wereldwijd de belangrijkste doodsoorzaak. In de westerse wereld is het geen dagelijkse bekommernis. Bij ons is de illusie gegroeid dat we deze ziekten de baas kunnen door preventie en vaccinaties, door antibiotica en antivirale middelen. Maar in grote delen van de wereld blijft het een continue reden voor bezorgdheid. Malaria, tuberculose (tbc) en aids zijn samen verantwoordelijk voor 10% van de doden wereldwijd. Voor die drie ziekten bestaan er geen goede vaccins, en is er ook niets concreets aan de horizon.
 
VIB-onderzoekers werken aan een verbeterd tbc-vaccin. Hoe belangrijk is het om bestaande vaccins te optimaliseren?
Over de bestaande tbc-vaccins is nooit iemand enthousiast geweest. Onderzoek naar verbetering is heel belangrijk. Het levert nieuwe kennis op én biedt perspectief op een goed vaccin. Het is belangrijk dat dit soort onderzoek gebeurt, want niet iedereen wil dit doen, omdat je er niet veel aan kan verdienen. Het vaccin moet heel goedkoop verkocht kunnen worden. Een tbc-vaccin enkel voor mensen in rijke landen, mist compleet zijn doel.
 
Kunnen we met vaccinatieprogramma’s ziekten de wereld uit helpen?
Het is gelukt met pokken, maar we hebben nog een hele weg af te leggen naar de milleniumdoelstellingen. Een ziekte uitroeien is een werk van lange adem. Maar het moet lukken om één voor één polio, mazelen en hepatitis B uit te roeien. Maar in onze strijd tegen hiv, malaria en tbc maken we te weinig vooruitgang. De ontwikkeling van een nieuw vaccin vergt doorgedreven, ingewikkeld basisonderzoek. Als je daar niet in investeert, mag je niets verwachten.
 
Wat is een goed vaccin?
Een goed vaccin moet veilig zijn. Wanneer we ons laten vaccineren, zijn we perfect gezond en willen we zo weinig mogelijk bijwerkingen. We tolereren veel meer nevenwerkingen van bijvoorbeeld antibiotica. Ook effectiviteit wordt belangrijker, vroeger hadden griep- en poliovaccins 60% effectiviteit, nu verwachten we minimum 90%. Daarenboven mag een vaccin niet te veel kosten.
 
Hoe belangrijk is het onderzoek naar een universeel griepvaccin?
Vaccins die een langere tijd en tegen een breder gamma griepvirussen werken, zouden een duidelijke verbetering zijn. Nu is het elk jaar opnieuw een wedloop tegen de tijd om een aangepast vaccin te maken. Maar een goede wetenschappelijke vondst levert niet zomaar een product af op de markt. We denken altijd dat het overzetten van laboratoriumproductie naar productie op grote schaal gemakkelijk is, maar het is een moeilijk en tijdrovend proces.
 
Hoe belangrijk is het  VIB-onderzoek naar een vaccin tegen het verkoudheidsvirus RSV?
RSV wordt onderschat, elke winter gaat er een golf van RSV over het land. Vooral bij kindjes tussen 0 en 6 maanden is dit beangstigend. Ze hebben moeite om te ademen en je ziet dat ze bang zijn. In België sterven er weinig kinderen door, maar de toetssteen moet niet altijd zijn of we overlijdens kunnen verminderen. Dit is uiteraard essentieel, maar fysiek lijden verminderen, is ook belangrijk. Men verwijt ons soms dat we gevaarlijke aandoeningen uitvinden om er weer een vaccin tegen te ontwikkelen. Mensen die dat zeggen, nodig ik uit op de afdeling pediatrie in de wintermaanden. Ze weten niet waar ze het over hebben.
 

VIB-ONDERZOEK

Beter voorkomen dan genezen: VIB-onderzoekers werken aan verbeterde vaccins.
 
VIB-wetenschappers bestuderen welke trucs microben gebruiken om ons ziek te maken. Deze kennis zetten ze in in de zoektocht naar goede vaccins voor ondermeer tuberculose (tbc), griep en het verkoudheidsvirus RSV. Door vaccinatie kan je immers ziekten voorkomen, en dat is nog altijd beter dan ze te moeten genezen. Voorwaarde is wel dat er goede vaccins bestaan. En daar wringt het schoentje vandaag nog te vaak.
 
Eén derde van de wereldbevolking is besmet met de bacterie die tbc veroorzaakt, en jaarlijks sterven er 1,7 miljoen mensen aan. Het huidige vaccin biedt maar een beperkte bescherming. VIB-onderzoekers hebben een nieuw vaccin ontwikkeld dat – alvast muizen – beter beschermt tegen de ziekte.
 
VIB-onderzoek heeft ook geleid tot een potentieel griepvaccin tegen de meeste menselijke griepvarianten. Dit in tegenstelling tot de bestaande griepvaccins die elk jaar moeten worden aangepast. Het universele griepvaccin zou eventueel kunnen ingezet worden bij toekomstige pandemieën. De werking van het vaccin moet nog verder getest worden bij mensen.
 
Het verkoudheidsvirus RSV is de belangrijkste oorzaak van luchtweginfecties bij jonge kinderen en kan leiden tot ziekenhuisopnames van zuigelingen en ouderen. Er bestaat nog geen vaccin, maar ook daar werken VIB-wetenschappers aan.
 
 
Volgens Marc Van Ranst kunnen vaccins kunnen het leven van miljoenen redden
 
© VIB, 2012