Interview met Dirk Elewaut - reumatoloog in UZ Gent

"Samenwerking van artsen en wetenschappers kan tot nieuwe geneesmiddelen leiden."

Bij auto-immuunziekten keert het afweersysteem zich tegen het eigen lichaam. Over welke ziekten gaat het?
Belangrijke auto-immuunziekten zijn reumatoïde arthritis, diabetes type 1 en multiple sclerose. De impact van deze ziekten is gigantisch voor de patiënten en hun omgeving, en de huidige therapieën zijn ontoerijkend. De behandelingen zouden op verschillende punten verbeterd kunnen worden, maar daarvoor is nog zeer veel onderzoek nodig.

Aan welke verbeteringen denk je dan?
Uiteraard hopen we een geneesmiddel te vinden dat voor genezing kan zorgen. Dan zou je met een beperkte behandeling in de tijd mensen kunnen helpen. Maar ik vrees dat dit op korte termijn niet realistisch is. Nu zijn deze aandoeningen chronische ziekten geworden. De patiënten moeten blijvend behandeld worden, met de mogelijke bijwerkingen van de geneesmiddelen.
 
Een andere – meer realistische – verbetering zou de ontwikkeling zijn van tests die aangeven met welk geneesmiddel iemand geholpen is. De huidige behandelingen werken bij een groot deel van de patiënten, maar niet bij allemaal. We zijn nog niet in staat om op het niveau van de individuele patiënt vooraf te bepalen met welke geneesmiddelen hij geholpen kan worden.
 
Het is ook een uitdaging om de kostprijs onder controle te krijgen. Een behandeling voor reumatoïde arthritis, zoals anti-TNF therapie (n.v.d.r. een behandeling die de reumatische ontsteking tegenwerkt door het eiwit TNF te neutraliseren) kost nu ongeveer 15 000 euro per persoon per jaar. Dit is een groot probleem voor de gezondheidsautoriteiten. In Engeland heeft men bijvoorbeeld richtlijnen die de kosten tegen de baten afwegen. Maar wat zijn de baten bij het onder controle krijgen van een reumatisch probleem, versus de kosten daarvan? Dat is een moeilijke discussie.
 
Hoe kunnen we de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen versnellen?
Voor een instituut in de levenswetenschappen als VIB is het essentieel dat op lange termijn de resultaten van het onderzoek kunnen omgezet worden in producten. En daarvoor is het belangrijk dat wetenschappers samenwerken met artsen. Ik heb heel wat gezamenlijke onderzoeksprojecten met VIB-wetenschappers. Onze complementariteit zorgt voor een duidelijke meerwaarde.
 
Als arts kan ik helpen inschatten tot welke concrete toepassingen het onderzoek kan leiden, mede door onderzoek op patiëntenmateriaal. De VIB-wetenschappers beschikken op hun beurt over de nieuwste technologieën en kennis over moleculaire biologie. Ze hebben ook de juiste reflex bij hun keuze van onderzoekstopics, namelijk moleculen die breed toepasbaar zijn voor auto-immuunziekten. Zo kan het blootleggen van de werking van één molecule misschien leiden naar nieuwe therapieën voor zowel reumatoïde arthritis als multiple sclerose.
 
Heel aantrekkelijk aan VIB als instituut is dat het een groep onderzoekers met een heel sterk profiel bij elkaar brengt in een heel goede organisatie met  toegang tot de nieuwste technologieën, netwerking en financiële impulsen, wat die onderzoeksgroepen naar een internationaal competitief niveau brengt. Als je de nodige fondsen niet hebt, dan is het heel moelijk om ‘high risk high gain’ onderzoek te realiseren. 
 

VIB-ONDERZOEK

Auto-immuunziekten: aanval in plaats van verdediging.
 
VIB-wetenschappers onderzoeken de oorzaak van auto-immuunziekten, zoals reumatoïde arthritis, multiple sclerosis en diabetes type 1. Ons immuunsysteem speelt een centrale rol in deze aandoeningen. In ideale omstandigheden is het net sterk genoeg om ziekteverwekkers en kankercellen te vernietigen, maar blijft het voldoende onder controle zodat het ons eigen lichaam niet aanvalt. Deze balans is verstoord bij auto-immuunziekten. Door beter te begrijpen hoe ons verdedigingsmechanisme uit de bocht gaat, hopen VIB-onderzoekers een basis te kunnen leggen voor nieuwe geneesmiddelen.
 
Reumatoïde arthritis treft ongeveer 100 000 Belgen, maar er bestaat geen goede behandeling voor hen allemaal. De zeer efficiënte behandeling met anti-TNF (gekend als de geneesmiddelen Remicad®, Enbrel® en Humira®), slaat niet aan bij één op drie patiënten. De VIB-spin-off Ablynx ontwikkelt samen met Pfizer verbeterde anti-TNFgeneesmiddelen op basis van een uniek type antilichaam.
Ook type 1-diabetes is een auto-immuunziekte. Het immuunsysteem ziet insulineproducerende cellen in de pancreas verkeerdelijk aan als lichaamsvreemd en valt ze aan. Hierdoor kunnen de cellen geen insuline meer aanmaken. Met genetische technieken willen VIB-onderzoekers meer inzicht verwerven in de oorzaak van deze aandoening.
 

 

 
Samenwerking van artsen en wetenschappers kan tot nieuwe geneesmiddelen leiden.
 © VIB, 2012