Op weg naar een universeel griepvaccin

Onderzoeker:  Xavier Saelens (UGent)

Xavier Saelens en zijn team proberen een universeel vaccin te ontwikkelen dat bescherming biedt tegen alle menselijke griepvarianten van het type A. Dit vaccin zou je dus ook tegen een ongekende griepvariant moeten beschermen. 


Griep: een dodelijke ziekte

Griep is een acute infectie van de luchtwegen veroorzaakt door het griepvirus. Griep is zeer besmettelijk. Gemiddeld 5% van de wereldbevolking wordt jaarlijks besmet, met 3 tot 5 miljoen hospitalisaties en 250.000 tot 500.000 dodelijke slachtoffers. Voor België komt dat neer op 700 tot 1.000 doden per jaar.

Naast de bijna jaarlijkse epidemieën bestaat er ook het gevaar voor pandemieën die een paar keer per eeuw opduiken. Dan worden er meer mensen besmet dan normaal en zijn de gevolgen ook erger. Tijdens de pandemie veroorzaakt door de Spaanse griep in 1918-1919 liep het wereldwijde dodencijfer in de tientallen miljoenen. Ook van de Mexicaanse griep uit 2009 werd gevreesd dat ze kon uitmonden in een dodelijke pandemie.  


Griepvirus verandert voortdurend

De bestaande griepvaccins moeten elk jaar aangepast worden en dus ook telkens opnieuw toegediend worden. De eiwitten in de buitenstructuur van het griepvirus – de ‘mantel’ van het virus – veranderen regelmatig van opbouw, zodat nieuwe griepvarianten ontstaan. Dat is een gerichte strategie van het virus om te ontsnappen aan de afweerstoffen die tijdens een vroegere infectie of vaccinatie werden opgebouwd. De eiwitten zijn hemagglutinine en neuramindase en worden gebruikt om aan te duiden over welke stam van het virus het gaat (H1N1 of H5N1).

Door dit voortdurend wijzigen van manteleiwitten en de dreiging op een pandemie, is het ontwikkelen van een griepvaccin een uitdaging van formaat. Elk jaar voorspellen deskundigen welke virusstammen de daaropvolgende winter de bovenhand zullen halen. Elk jaar moeten er dus nieuwe vaccins geproduceerd worden. Een universeel griepvaccin dat een brede en levenslange bescherming biedt, is dus bijzonder welkom.
 

Eén prik beschermt tegen verschillende varianten

Onder leiding van emeritus professor Walter Fiers, en nu Xavier Saelens, zijn de vorsers erin geslaagd een vaccin te ontwikkelen op basis van het zogenaamde M2-eiwit. M2 komt voor op het oppervlak van het influenzavirus en blijft onveranderd bij alle gekende griepvirussen van de mens, zelfs bij de griepstammen die de pandemieën veroorzaken. Daarin verschilt het M2-eiwit van hemagglutinine en neuramindase, die wel voortdurend veranderen. De eerste tests van het vaccin op mensen werden uitgevoerd door het bedrijf Acambis en waren succesvol.

Vooraleer dit nieuwe vaccin gebruikt kan worden, zijn verdere tests en onderzoek nodig. Voor griepvarianten van het type B voeren Xavier Saelens en collega’s ook studies uit en gaat de aandacht naar het NB-eiwit.