Immuunsysteem

Het immuunsysteem is het gespecialiseerde verdedigingsmechanisme dat ons lichaam inzet tegen indringers, gifstoffen en kankercellen. In ideale omstandigheden is het net sterk genoeg om ziekteverwekkers en kankercellen te vernietigen, maar blijft het voldoende onder controle zodat het ons eigen lichaam niet aanvalt. Deze balans is verstoord bij auto-immuunziekten, zoals reumatoïde artritis, multiple sclerose en diabetes type 1.
 
Combinatie van een traag en een snel onderdeel
 
Het immuunsysteem kan worden onderverdeeld in een adaptief (verworven) en een aspecifiek (aangeboren) deel. Het adaptieve, trage deel past zich aan de ziekteverwekker aan, maar zal uiteindelijk een sterke afweer worden. Bovendien is het lichaam daarna vaak langdurig beschermd tegen de ziekteverwekker. Het aspecifieke deel is direct werkzaam, maar minder specifiek voor de pathogeen en kan de afweer soms maar weinig op  gang brengen.
 

Huid, sluimvliezen, trilhaartjes, traanvocht

Ons lichaam heeft verschillende verdedigingsmechanismen. We beschikken over een indrukwekkend wapenarsenaal dat indringers van buitenaf op een efficiënte manier kan uitschakelen. In de eerste plaats zijn er een aantal fysieke barrières: onze huid verhindert bijvoorbeeld dat micro-organismen ons lichaam binnendringen. Een aantal plaatsen zijn echter niet afgeschermd: mond, neus, ogen,… Maar daar zorgen trilhaartjes of traanvocht voor de nodige hindernissen.
 

Macrofagen en lymfocyten

Ondanks alle fysieke belemmeringen, slagen micro-organismen er soms toch in ons lichaam binnen te dringen. Gelukkig beschikken we over een bijzonder agressief korps aan cellulaire verdedigers om indringers aan te vallen en te vernietigen: het immuunsysteem. De belangrijkste componenten daarvan zijn macrofagen en witte bloedcellen (lymfocyten). Macrofagen vernietigen lichaamsvreemde micro-organismen. Ze stormen af op elke indringer en vernietigen hem onmiddellijk. Witte bloedcellen werken specifieker. De bescherming tegen één micro-organisme werkt uitsluitend voor dat micro-organisme, niet voor een ander. Ons immuunsysteem heeft ook een geheugen. Eén enkele blootstelling aan een ziekteverwekker kan leiden tot een bescherming voor enkele maanden of zelfs jaren. Na een eerste blootstelling wordt de bescherming versterkt tegen een tweede infectie van hetzelfde micro-organisme. Als een groep indringers van micro-organismen ons lichaam een tweede keer aanvalt, zijn we dus beter voorbereid want ons immuunsysteem herkent ze nog van een vorige aanval. De indringer wordt veel sneller omsingeld dan tijdens een eerste blootstelling en op die manier vlugger geëlimineerd.

Witte bloedcellen worden aangemaakt in het beenmerg en ontwikkelen zich tot B- en T-lymfocyten, die van elkaar verschillen door hun manier van verdedigen. B-lymfocyten maken speciale eiwitten aan: antilichamen, die reageren tegen vreemde indringers of antigenen. Een voorbeeld van een antigen dat een specifieke reactie uitlokt, is het membraaneiwit van een viruspartikel. Tegen dit lichaamsvreemd partikel worden specifieke antilichamen aangemaakt. Het antilichaam herkent de indringer en gaat een specifieke binding vormen. Op één potje past één soort dekseltje; op één antigen past één soort antilichaam. Deze binding kan enerzijds de levenscyclus van een vreemde indringer (bijvoorbeeld een virus) blokkeren. Op deze manier kan het virus zich niet meer vermenigvuldigen. Anderzijds geeft de binding ook een signaal aan de macrofagen om de indringer te vernietigen.
T-lymfocyten spelen een rol in het deel van de immuunreactie dat niet wordt uitgevoerd door antilichamen. Er zijn T-helpercellen die instaan voor de activering van de B-lymfocyten. Deze activering gebeurt dankzij de aanmaak van een aantal specifieke signaalstoffen die de T-helpercellen aanmaken, zoals lymfokines en interleukines. Daarnaast zijn er de T-killercellen. Ze spelen een rol in de opruiming van lichaamseigen cellen, geïnfecteerd door virussen. 
 
 
 
 
> video 'basisonderzoek naar celdood' - onderzoek van Peter Vandenabeele - ©VIB, 2014
 

Wetenschappelijke animatie over de werking van het immuunsysteem
(c) Nucleus Inc 

 

VIB-onderzoek: