Moleculair genetisch onderzoek van neurodegeneratieve hersenziektes

Onderzoeker:  Christine Van Broeckhoven (Universiteit Antwerpen)

Christine Van Broeckhoven en haar team voeren onderzoek naar hersenziektes zoals de ziekte van Alzheimer, frontaalkwabdementie en de ziekte van Parkinson waarbij grote hoeveelheden hersencellen vroegtijdig afsterven. Door het opsporen van onderliggende genetische oorzaken willen zij inzicht krijgen in de biologie van deze hersenziekten om op zo een basis  te leveren voor het ontwikkelen van efficiëntere behandelingen en geneesmiddelen.


β-amyloïde in Alzheimer

Genetisch onderzoek eind jaren ’80 toonde een direct verband aan tussen het ontstaan van β-amyloïde plakken in de hersenen van Alzheimerpatiënten en het kritisch verlies van grote hoeveelheden hersencellen. Het β-amyloïde wordt door enzymen uit een groter voorlopereiwit geknipt. In zeldzame gevallen (minder dan 1 op 100 patiënten) komen erfelijke fouten voor in dit voorlopereiwit, waardoor dit anders wordt geknipt en het gevormde β-amyloïde van vorm, eigenschappen en hoeveelheid is veranderd. Het β-amyloïde gaat samenklitten en neerslaan in β-amyloïde plakken die het hersenweefsel aantasten waardoor de hersencellen sneller afsterven en de symptomen van de ziekte verschijnen. Vandaag staat het β-amyloïde centraal in de zoektocht naar een geneeswijze die de vorming van β-amyloïde en de plakken vertraagt. Halfweg de jaren ’90 werden ook zeldzame erfelijke fouten gevonden in de preseniline eiwitten die een rol hebben in het knippen van het β-amyloïde voorlopereiwit. Erfelijke fouten komen voornamelijk voor in jongdementie patiënten en verklaren het ontstaan van de ziekte voor de leeftijd van 65 jaar. In patiënten met ouderdomsdementie komen dan weer genetische factoren voor die het risico op dementie zoals de ziekte van Alzheimer verhogen (vaak door het versnellen van de β-amyloïde cascade).


Andere moleculaire factoren

De ontrafeling van de amyloïde cascade heeft de voorbije decennia voor baanbrekende inzichten gezorgd in het ontstaan van de pathologie van de ziekte van Alzheimer. Daarmee is de Alzheimer-puzzel verre van opgelost. Achter de ziekte zit meer dan het neerslaan van β-amyloïde alleen. Er zijn nog andere moleculaire factoren voor zowel Alzheimer als verwante neurodegeneratieve hersenziekten. Naar die factoren gaat het team van Christine Van Broeckhoven verder op zoek.


Andere vormen van dementie

Naast Alzheimer bestaan er nog andere vormen van dementie. Vaak overlapt hun klinische verschijnselen en pathologie met deze van Alzheimer. Zo ontdekten Christine Van Broeckhoven en haar team dat het verlies met de helft van de groeifactor progranuline een belangrijke oorzaak is van frontaalkwabdementie. Bovendien bleek dat een gedeeltelijk verlies van deze groeifactor het risico op andere hersenziekten zoals Alzheimer en amyotrofe laterale sclerose verhoogde. Zij willen nu achterhalen wat de juiste rol van progranuline is in de werking van onze hersenen en waarom het verlies ervan in het versneld afsterven van onze hersencellen resulteert. Hiervoor bestuderen ze ondermeer muizen die door genetische manipulatie  geen, te weinig of teveel progranuline aanmaken.

> Video ​Dementie en alzheimer, we moeten inzetten op preventie - onderzoek van Christine Van Broeckhoven - ©VIB, 2015