Geneeskunde op maat

​Bij de behandeling van bijvoorbeeld kanker helpt het merendeel van de geneesmiddelen slechts een beperkt aantal patiënten. Onze individuele verschillen maken dat niet elk geneesmiddel voor iedereen even efficiënt werkt. Hoe weet je nu welk geneesmiddel voor welke patiënt werkt? Met biomerkers kan je de verschillen tussen de patiënten in kaart brengen en vooraf testen welke therapie het best past bij de verschillende patiëntengroepen. Op die manier kan er meer op maat van de individuele patiënt gewerkt worden.

Biomerkers
Een biomerker is een stof die de status van een bepaalde ziekte typeert. Zodra er een verandering optreedt in het ziektepatroon, zal de biomerker dit signaleren. Biomerkers kunnen ingezet worden voor snellere diagnoses en gerichtere therapiekeuzes. Door ziekten sneller op te sporen, vergroten we de kans om ze succesvol te genezen.
Ook bij de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen worden biomerkers ingezet. Veiligheid en efficiëntie van het kandidaatgeneesmiddel worden getest tijdens vaak tijdrovende en dure klinische studies. Soms tonen de analyses dat het medicijn in ontwikkeling niet echt of slechts voor een klein aantal patiënten werkt. Zo gaat er veel kostbare tijd verloren. Meer en meer zet men biomerkers in om tijdens het ontwikkelingsproces te achterhalen of een geneesmiddel effectief werkt. Dit verhoogt de efficiëntie en kan de ontwikkelingskosten en –tijd gevoelig verminderen.
Men verwacht dat de impact van biomerkers voor de patiënt - en onrechtstreeks voor het sociaal zekerheidssysteem - erg groot zal zijn. De toepassing wordt al binnen 5 jaar verwacht.

Fouten in het DNA
Het DNA-onderzoek is in de loop van de jaren zo ver geëvolueerd dat het bepalen van het genetisch materiaal van mensen individueel mogelijk is. Ook VIB-wetenschappers gebruiken deze technologie. Dat laat toe om te evolueren naar geneeskunde op maat van groepen van groepen van patiënten. Zo zoeken VIB-wetenschappers naar genetische verschillen die kunnen voorspellen of een bepaalde patiënt zal reageren op een specifieke therapie tegen borstkanker.
In 2010 bracht Multiplicom, een start-up van VIB, diagnostica op de markt voor bepaalde tumoren en voor de taaislijmziekte. Diagnostica die ook zullen leiden naar therapieën die meer op maat zijn.

Fouten in het eiwitnetwerk
In ons lichaam staan duizenden eiwitten met elkaar in contact en interageren op diverse manieren. Zij zorgen ervoor dat wij naar behoren functioneren, zij zijn de bouwstenen van onze cellen en organen,... kortom zij vormen een sociaal netwerk, te vergelijken met Facebook. Alles wat leeft –mens, dier, plant, microbe – heeft zo zijn eigen eiwitnetwerk. Fouten in het eiwitnetwerk in ons lichaam liggen aan de basis van heel wat ziektes waaronder ook kanker.
VIB-onderzoekers zetten de nieuwste technologieën in om deze (sociale) eiwitnetwerken bloot te leggen. Dit levert heel belangrijke informatie op over biologische processen. Vaak hebben heel kleine veranderingen zeer grote gevolgen voor het (dis)functioneren van het hele netwerk. Dergelijk onderzoek vormde de basis van de VIB-spin-off Pronota, een biotechbedrijf dat biomerkers gebruikt.