De Afrikaanse slaapziekte opsporen, genezen en voorkomen

Onderzoeker:  Stefan Magez (Vrije Universiteit Brussel)

stefan magez

Het team van Stefan Magez bestudeert de parasiet Trypanosoma die de Afrikaanse slaapziekte veroorzaakt. Die ziekte wordt overgedragen door de tseetsee-vlieg en maakt jaarlijks tot ongeveer 50.000 dodelijke slachtoffers in Afrika. Met behulp van Nanobodies®, een technologie ontwikkeld door VIB-wetenschappers aan de Vrije Universiteit Brussel, zoekt Magez naar nieuwe methoden om de ziekte op te sporen en te genezen en om er een vaccin tegen te ontwikkelen.

 

Onbehandeld kent de Afrikaanse slaapziekte steeds een dodelijke afloop

De Afrikaanse slaapziekte komt vooral voor in Afrika ten zuiden van de Sahara, en treft zowel mensen als vee. De slaapziekte wordt veroorzaakt door de microscopisch kleine parasiet Trypanosoma, die wordt overgedragen door de bloedzuigende tseetsee-vlieg. Patiënten vertonen na enige tijd ernstige slaapstoornissen en geraken helemaal verward. Indien niet tijdig behandeld, kent de ziekte steeds een dodelijke afloop. Bovendien is het geneesmiddel dat momenteel wordt gebruikt bij ver gevorderde infecties niet ideaal. Het bevat de giftige stof arsenicum die ernstige bijwerkingen heeft en bij bepaalde patiënten zelfs dodelijk is. Onderzoek naar nieuwe methoden om de slaapziekte te bestrijden is dus letterlijk van levensbelang.
 

Trypanosoma gebruikt camouflagetechnieken

Het lichaam heeft geen verweer tegen de Trypanosoma-parasiet omdat die zich voortdurend camoufleert voor het immuunsysteem. Bij elke nieuwe generatie plaatsen de parasieten nieuwe eiwitstructuren op de buitenkant van hun cellen. Ons lichaam gebruikt die eiwitstructuren als herkenningspunt bij afweerreacties. Omdat de parasiet onophoudelijk de eiwitstructuren verandert, slaagt het immuunsysteem er niet in om een afweer op te bouwen.

Toch zitten er een paar gaten in de strategie van de parasiet. Sommige eiwitten op de mantel, die verscholen liggen tussen de andere eiwitten, veranderen niet. Stefan Magez en zijn team willen die zwakke plek gebruiken om de parasiet uit te schakelen. Daarvoor maken ze gebruik van een ontdekking van wetenschappers aan de VUB: Nanobodies®.
 

Nanobodies® inzetten om ziekte te overwinnen

Nanobodies® zijn antilichamen die zo klein zijn dat ze kunnen binden op plaatsen waar normale antilichamen niet geraken. Die eigenschap hebben Stefan Magez en zijn medewerkers gebruikt om een Nanobody® te ontwikkelen dat zich specifiek, als een anker, vasthaakt aan eiwitten op het oppervlak van Trypanosoma. In een tweede stap heeft Magez de Nanobodies® gekoppeld aan stoffen die de parasiet doden. Op die manier brengt hij de gifstoffen tegen Trypanosoma rechtstreeks daar waar ze het efficiëntst kunnen werken: op de parasiet. Het onderzoek bevindt zich nog in een beginfase, maar de eerste resultaten zijn al best hoopgevend.

Daarnaast wil Magez de Nanobodies® inzetten om de ziekte gemakkelijker te detecteren. Hij voert met zijn team fundamenteel onderzoek uit naar de manier waarop de parasiet bloedarmoede veroorzaakt en het immuunsysteem verstoort. Dat laatste moet een antwoord bieden op de vraag waarom alle vaccinatiecampagnes tegen de slaapziekte tot nu toe zijn mislukt.

Verdere informatie

Lees ook: Fact sheet sleeping disease (WHO)

Bekijk de BBC-documentaire 'The deadliest disease'



 

 Verwante onderzoeken aan VIB

 
 

 Nieuws

 

Onbehandeld leidt slaapziekte tot de dood (parasieten van de slaapziekte in paars, tussen rode bloedcellen)