Het hele traject van onderzoek, ontwikkeling tot en met het op de markt brengen van de GGO's, is onderworpen aan veiligheidswetgeving. Deze wetgeving moet mens en milieu beschermen tegen potentiële risico’s van GGO’s. De voor België relevante regelgeving vindt zijn oorsprong in Europese wetgeving. Ze gaat uit van Europese richtlijnen en Europese verordeningen die rechtstreeks van toepassing zijn in de lidstaten.
Ingeperkt gebruik
In Europa vereist het gebruik van GGO's in laboratoria in de eerste plaats een milieuvergunning. In België komt daar nog een bijkomende toelating voor de activiteit bovenop. Dit is eigenlijk een controle van de risico-analyse door de overheid. Dit ligt allemaal vast in rubriek 51 van Vlarem, het Vlaamse milieureglement. Wanneer er met GGO’s gewerkt wordt die mensen ziek kunnen maken, moet er ter bescherming van de wetenschappers die met deze organismen zullen werken voldaan zijn aan het KB van 4 augustus 1996. Vlarem en het KB hanteren dezelfde principes. Ze verplichten een risico-analyse en waar nodig adequate inperkingsmaatregelen om veilig te kunnen werken.
De wetgeving beschrijft vier risiconiveaus waaraan niveaus van inperking gekoppeld zijn. Het gaat telkens om een combinatie van fysieke inperkingsmaatregelen en veilige werkvoorschriften. In België worden deze niveaus nog eens onderverdeeld in verschillende klassen: laboratoria (L), animalaria (A), serres (G), grootschalige fermentoractiviteiten (LS) en ziekenhuiskamers (HR). Aan G4 en HR4 bestaat in praktijk geen behoefte, daarom zijn ze niet opgenomen in de wetgeving. Na een risico-analyse wordt aan een activiteit met GGO's een risiconiveau - en automatisch het nodige inperkingsniveau - toegekend. Werken met GGO’s die voorkomen op de lijsten met quarantaine-organismen, vereist daarenboven speciale quarantaineregels. Quarantaine-organismen zijn ziekteverwekkers (voor dieren of planten) waarvan de verspreiding in het milieu tot (ernstige) economische schade aan landbouw en veeteelt zou kunnen leiden.
Doelbewuste introductie in het leefmilieu
In België zijn de federale ministers van Leefmilieu, Volksgezondheid en Landbouw bevoegd voor de beoordeling van de introductie van GGO's in het milieu. In eerste instantie gaat het om een veldproef. Hiervoor doet de Belgische overheid beroep op de expertise van de Adviesraad voor Bioveiligheid. De SBB (sectie Bioveiligheid en Biotechnologie van het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid) vormt het wetenschappelijk secretariaat van de raad. Zij beoordelen de risico-analyse in de vergunningaanvraag. Op de Belgian Biosafety Server geeft SBB een overzicht van de toepasselijke wetgeving, compleet met wetteksten.
Naast de Belgische overheid zijn de gewestelijke ministers van Leefmilieu mede bevoegd voor proeven die in hun gewest plaatsvinden. De
Belgian Biosafety Server (English) geeft een overzicht van de veldproeven in België. Voor andere Europese landen geeft het
Joint Research Center (English) van de Europese Commissie informatie over veldproeven en de markt.
Ook op wereldvlak gelden er verschillende regels en richtlijnen. Zo regelt het Cartagena Protocol on Biosafety, de grensoverschrijdende verplaatsing van GGO’s die een gevaar zouden kunnen vormen voor de biodiversiteit. Men wil immers de biologische diversiteit in stand houden en duurzaam gebruiken en een eerlijke verdeling van de voordelen van biotechnologie verkrijgen.
De Codex Alimentarius is een gemeenschappelijk orgaan van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO en de Wereldorganisatie voor Voedsel en Landbouw FAO. Het staat in voor de wereldwijde harmonisering van de voedingswetgeving en werkt ook aan wereldwijde richtlijnen voor de voedselveiligheidsbeoordeling van GGO’s.
In het overzicht van de relevante veiligheidswetgeving staan de nummers van Europese en Belgische wetgeving die van toepassing kunnen zijn op GGO's.
Wetgeving over GGO's