Interview met Koen Kas - mede-oprichter Pronota (huidige MyCartis)

"We evolueren van een geneeskunde die ons geneest naar één die ons gezond houdt, dankzij biomerkers"
 
Wat moeten we ons voorstellen bij gepersonaliseerde geneeskunde?
Het is de keuze van een geneesmiddel of de specifieke dosering ervan op basis van de aan- of afwezigheid van bepaalde stoffen bij een patiënt (biomerkers). Het is niet echt gepersonaliseerd, maar eerder een geneeskunde die patiënten in subgroepen indeelt, zij die wel of niet gebaat zijn bij een bepaald geneesmiddel. Pas na een test bij de patiënt wordt de geschikte behandeling gekozen. Dit is efficiënter en er gaat minder kostbare tijd verloren dan wanneer je met trial-and-error de juiste behandeling moet vinden.
Dergelijke tests kan je ook inzetten bij de ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel. Een test waarmee je kunt voorspellen bij welke groep patiënten dat potentiële middel zou moeten werken, maakt het proces sneller en goedkoper. Toch niet niets als je weet dat de ontwikkeling van een geneesmiddel nu gemiddeld 10 tot 12 jaar en 800 miljoen euro kost.

Biomerkers moeten niet altijd gekoppeld zijn aan een geneesmiddel. Ze kunnen ook ingezet worden als een waarschuwingssignaal. Zo wijst de toename van een bepaalde stof in ons bloed op een grotere kans op een hartaanval. Als je dit via een eenvoudig toestel thuis zou kunnen laten meten, weten hartpatiënten meteen wanneer ze naar hun arts moeten. Voorkomen in plaats van genezen.

Waarom zijn dit soort diagnostica zo belangrijk?
Als je een nieuw geneesmiddel ontwikkelt, wil je zo snel mogelijk weten of het werkt of niet. Als je aan veelbelovende zaken werkt, zoals ik deed in mijn tijd bij Tibotec en Galapagos, is het frustrerend dit niet te kunnen voorspellen. Ik ben toen in contact gekomen met Joël Vandekerckhove die bij VIB een fantastische technologie ontwikkeld had om complexe eiwitmengsels te analyseren. Het idee om met zijn technologie biomerkers op te sporen en op basis daarvan diagnostische tests te ontwikkelen, was de basis voor Pronota (huidige MyCartis). Dit biotechbedrijf werkt ondermeer aan diagnostica voor zwangerschapsvergiftiging en ovariumkanker, die normaal gezien binnen een jaar of drie op de markt komen.

Hebben diagnostica op basis van biomerkers al een impact op onze geneeskunde?
Zeker en vast. Er bestaan al een 15-tal geneesmiddelen met bijhorende test en binnenkort zullen alle nieuwe geneesmiddelen een begeleidende test moeten hebben. Dit zal voordelen opleveren voor patiënten, maar ook de mutualiteiten zijn vragende partij. Overal, dus niet alleen in België, zit het sociale-zekerheidssysteem op zijn limiet. Nu wordt immers elke behandeling, of ze werkt of niet, terugbetaald. Dit is niet houdbaar op termijn. Dankzij bijhorende tests zullen behandelingen gerichter ingezet worden. Dit is beter voor de patiënt en kostenefficiënter.

Het belang van dit soort tests zal alleen maar groter worden dankzij de exponentieel toenemende kennis. Ik beschouw het als een van de belangrijkste en grootste ontwikkelingen in de geneeskunde van de afgelopen 30 jaar. Ze zullen ons in staat stellen om naar een preventieve geneeskunde te evolueren die ernaar streeft onze gezondheid en ons welbehagen zo lang mogelijk te behouden, in tegenstelling tot de geneeskunde die we nu kennen, die ingrijpt op het moment dat we ziek zijn.
 

VIB-ONDERZOEK

Het sociaal netwerk van eiwitten in kaart brengen levert informatie op voor tal van toepassingen: ziekten opsporen, planten verbeteren,...
 
In ons lichaam staan duizenden eiwitten met elkaar in contact en interageren op diverse manieren. Zij zorgen ervoor dat wij naar behoren functioneren, zij zijn de bouwstenen van onze cellen en organen,... kortom zij vormen een sociaal netwerk, te vergelijken met Facebook. Alles wat leeft –mens, dier, plant, microbe – heeft zo zijn eigen eiwitnetwerk.
 
VIB-onderzoekers zetten de nieuwste technologieën in om deze (sociale) eiwitnetwerken bloot te leggen. Dit levert heel belangrijke informatie op over biologische processen. Vaak hebben heel kleine veranderingen zeer grote gevolgen voor het (dis)functioneren van het hele netwerk.
 
Dergelijk onderzoek vormde de basis van de VIB-spin-off Pronota, een biotechbedrijf dat biomerkers gebruikt. Dit zijn biologische stoffen die dienen als indicator van de toestand van ons eiwitnetwerk, en dus van onze gezondheidstoestand. Ze kunnen ingezet worden voor snellere diagnoses en gerichtere therapiekeuzes. Door ziekten sneller op te sporen, vergroten we de kans om ze succesvol te genezen.
 
Ook planten beschikken over dynamische eiwitnetwerken. VIB-wetenschappers bestuderen de netwerken die betrokken zijn bij celdeling in planten. De onderzoekers hopen dat de kennis van deze netwerken hen in staat zal stellen te werken aan landbouwgewassen met een hogere opbrengst.

Lees meer over de ontwikkeling van een biotechgeneesmiddel

Koen Kas stond mee aan de wieg van Pronota (huidige MyCartis), een biotechbedrijf dat werkt aan gepersonaliseerde
geneeskunde
 
© VIB, 2012